BIST 100'ün karbon riski yüzde 11,3: SEFiA yatırımcıları âtıl varlık tehlikesine karşı uyarıyor

Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği'nin (SEFiA) hesabına göre BIST 100 Endeksi'nin karbon riskine maruz kalma oranı yüzde 11,3. Dernek, "Âtıl Varlık Riski ve Fosil Yakıt Yatırımlarından Çekilme Eğilimi: BIST 100 Örneği" raporunda, küresel ölçekte fosil yakıttan çekilme eğilimi güçlendikçe bu varlıkların sermaye piyasalarından kaynak bulmakta zorlanabileceği uyarısını yapıyor ve yatırımcılara yenilenebilir enerjiye öncelik vermelerini öneriyor.

Oranın 7,3 puanı doğrudan fosil yakıt yatırımı olan şirketlerden, 4 puanı ise hem fosil hem yenilenebilir yatırımı bulunan şirketlerden geliyor. Bu ikinci gruptaki fosil yatırımlar kurulu güç ve yatırım maliyetine göre ağırlıklandırıldığında doğrudan maruziyet yüzde 8,7'ye çıkıyor. Raporda karşılaştırma için Londra, Sao Paulo, Moskova, Avustralya ve Toronto borsalarında piyasa değerinin yaklaşık yüzde 20–30'unun fosil yakıtlarla ilişkili olduğu belirtiliyor. Bu borsalarda Shell, BP ve Rosatom gibi dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinin işlem gördüğü düşünüldüğünde BIST 100'ün maruziyeti göz ardı edilemeyecek düzeyde.

Raporda şirketlerin uzun vadeli planları da ele alınıyor. SEFiA'nın önceki yıl yayımladığı BIST 30 araştırmasına göre bankacılık dışındaki 26 şirkette yüksek ve ciddi yüksek riskli şirketlerin oranı 2022'de yüzde 44'ten 2023'te yüzde 38'e indi, düşük riskli şirketlerin oranı ise yüzde 8'den yüzde 19'a çıktı. Buna karşın şirketlerin Türkiye'nin 2053 hedefini destekleyen somut bir planı yok: 26 şirketten 16'sı net sıfır, 15'i karbon nötr hedefi için tarih paylaşmamış; 11 şirketin ise iki hedef için de tarihi bulunmuyor.

Rapora göre risk; piyasa oynaklığı, düzenleme değişiklikleri, teknolojik gelişmeler ve şirketlerin tabi olduğu çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) değerlendirmeleri gibi pek çok etkenden kaynaklanabiliyor.

SEFiA Direktörü Bengisu Özenç, Türkiye'deki finansal piyasaların karbonsuzlaşma kaynaklı dönüşümden etkilenmesinin kaçınılmaz olduğunu söyledi. Özenç'e göre yatırımcılar portföylerini fosil yakıt yerine enerji verimliliği ve yenilenebilir enerjiye yönlendirmezse temerrüt ve âtıl varlık olasılığı bankacılık sektörünü zayıflatabilir. Analist Dr. Evrim Özyorulmaz Akcura ise yatırımcıların önce hangi varlıklarının âtıllaşma riski taşıdığını analiz etmesi gerektiğini belirtti; kömürle ilişkili varlıkların ve başa baş fiyatı yüksek petrol rezervlerinin düzenleme risklerinden ilk etkilenecek varlıklar olduğunu vurguladı.

Rapor: https://sefia.org/arastirmalar/atil-varlik-riski-ve-fosil-yakit-yatirimlarindan-cekilme-egilimi-bist-100-ornegi