ILO Türkiye Ofisi: Çocuk işçiliğini bitirmek için ilerlemenin 11 kat hızlanması gerekiyor

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Ofisi, 12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü'nde yaptığı açıklamada, çocuk işçiliğine 2025'e kadar son verme hedefine ulaşılamadığını hatırlattı ve tüm paydaşları taahhütlerini yenilemeye, seslerini yükseltmeye ve iş birliklerini güçlendirmeye çağırdı. Ofise göre çocuk işçiliğinin önümüzdeki beş yılda bitirilebilmesi için bugünkü ilerleme hızının 11 katına çıkması gerekiyor.

Hedef, 2015'te kabul edilen Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'nın 8.7 numaralı maddesinde yer alıyordu: zorla çalıştırma, modern kölelik ve insan ticaretinin sona erdirilmesi, çocuk askerlik dahil çocuk işçiliğinin en kötü biçimlerinin yasaklanması ve 2025'e kadar çocuk işçiliğinin her biçimiyle ortadan kaldırılması. ILO, Dünya Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Günü'nü 2002'de ilan etmişti.

ILO ile UNICEF'in “Çocuk İşçiliği: 2024 Küresel Tahminler, Eğilimler ve Önümüzdeki Yol” raporu, 2024 itibarıyla dünyada yaklaşık 138 milyon çocuk işçi bulunduğunu, bunların 54 milyonunun tehlikeli işlerde çalıştığını gösteriyor. Raporun olumlu bulgusu, 2016–2020 arasındaki artışın ardından 2020'den bu yana 22 milyondan fazla çocuğun çocuk işçiliğinden çıkarılmış olması. Raporun öne çıkardığı diğer noktalar şunlar:

• Vakaların yüzde 61'i tarımda; bunu ev hizmetleri ve sokakta satış gibi hizmet işleri (yüzde 27) ile inşaat, madencilik ve imalat gibi sanayi işleri (yüzde 13) izliyor.
• 5–11 yaş grubundaki çocuklarda ilerleme daha yavaş ve dengesiz.
• Tehlikeli işler her yaş grubundaki çocuğu etkiliyor.

Açıklamada Türkiye'nin son 30 yılda yasal çerçeve, politikalar ve uluslararası destekle önemli yol aldığı belirtiliyor. Türkiye 1990'da BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'yi onayladı, 1992'de ILO'nun Çocuk İşçiliğinin Ortadan Kaldırılması Uluslararası Programı'na (IPEC) katıldı; 1998'de asgari yaşla ilgili 138, 2001'de çocuk işçiliğinin en kötü biçimleriyle ilgili 182 sayılı ILO sözleşmelerini onayladı. 2005–2015 ve 2017–2023 dönemlerini kapsayan iki ulusal program tamamlandı. 2024'te Türkiye, SKA 8.7'ye ulaşmayı hızlandırmayı amaçlayan küresel ortaklık Alliance 8.7'de “Öncü Ülke” ilan edildi; bu platform Türkiye dahil 31 ülkeyi, 403 işçi ve işveren örgütünü, uluslararası kuruluşları, akademiyi ve sivil toplumu bir araya getiriyor.

ILO Türkiye Ofisi, AB Türkiye Delegasyonu, CAOBISCO (Avrupa Çikolata, Bisküvi ve Şekerleme Sanayi Kuruluşu) ve Ferrero ile ortaklıkları sayesinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile birlikte 21 ilde mevsimlik tarımda çocuk işçiliğine karşı çalışıyor. Bu çalışmalar savunuculuk, paydaşlar arası koordinasyon, ulusal ve yerel kapasite geliştirme, farkındalık ve doğrudan müdahaleyi kapsıyor; bakanlıklar, kamu kurumları, belediyeler, özel sektör ve STK'larla birlikte yürütülüyor.

Ofisin değerlendirmesine göre kalıcı sonuç için yoksulluk, kayıt dışılık ve kaliteli eğitime erişim gibi temel nedenlere eğilmek, insana yakışır iş olanaklarını artırmak ve sosyal koruma sistemlerini güçlendirmek gerekiyor. Raporun önerdiği öncelikler arasında ücretsiz ve kaliteli eğitim, okuldan işe geçiş mekanizmaları, çocukları koruyan yasal düzenlemeler ve bunların etkin uygulanması, sosyal korumanın yaygınlaştırılması ve iş dünyası ile tedarik zincirleriyle birlikte çalışmak var. Açıklamada ayrıca zararlı toplumsal cinsiyet normlarına ve çocukları savunmasız bırakan diğer ayrımcılık biçimlerine karşı durulması, çocuk işçiliğine ilişkin kaygıların makroekonomik çerçeveden işgücü piyasası reformlarına kadar tüm politika planlamasına yerleştirilmesi isteniyor.

Türkiye'nin Alliance 8.7 yol haritası, 12. Kalkınma Planı ve 2025–2028 Ulusal İstihdam Stratejisi, çocuk işçiliğini önleyen mekanizmaların güçlendirileceğini öngörüyor. Stratejiye göre 2026'da Hanehalkı İşgücü Anketi ile birlikte bir Çocuk İşgücü Araştırması yapılması planlanıyor; araştırma 2019'dan kalan ulusal verileri güncelleyecek.