Rapor: İklim değişikliği Anadolu'da zeytin üretimini kırılgan hale getiriyor

Proje Evi Kooperatifi'nin öncülüğünde bir yılda hazırlanan “Türkiye Zeytinciliğinde İklim Değişikliğine Uyum ve Yeşil Dönüşüm” raporu yayımlandı. Rapor, iklim değişikliğinin Anadolu'daki zeytin ve zeytinyağı üretimine etkisini, sektördeki aktörlerin iklim değişikliği ve Avrupa Yeşil Mutabakatı konusundaki farkındalık ve tutumlarını inceliyor; doğa dostu zeytincilik için öneriler sunuyor.

Türkiye'de 200 milyonu aşkın zeytin ağacı ve 850 bin hektarı aşan zeytinlik bulunuyor; zeytin üretimi yaklaşık 400 bin ailenin geçim kaynağı. Rapora göre artan sıcaklıklar, düzensiz yağışlar, beklenmedik donlar, su stresi ve şiddetlenen hastalıklar, insan kaynaklı tehditlerle birleşerek üretimde ciddi dalgalanmalara yol açıyor ve sektörün ekonomik sürdürülebilirliğini tehdit ediyor.

Araştırmanın öne çıkan bulguları şunlar:
• Katılımcıların çoğu iklim değişikliğinin etkilerini yaşıyor ama kavramsal olarak tanımlamakta zorlanıyor; özellikle üreticiler yaşadıklarını kişisel deneyimle sınırlı yorumluyor. Üreticilerin uyum kapasitesinin geliştirilmesi gerekiyor.
• Yerel zeytin çeşitleri genetik yapıları sayesinde iklim krizine kısmen dayanıklı, fakat ekonomik nedenler ve piyasa baskısı yüzünden korunmaları zorlaşıyor. Ar-Ge'nin ve teşviklerin güçlenmesi öneriliyor; coğrafi işaret ve markalaşma sayesinde bu çeşitlere ilgi son yıllarda artıyor.
• Sektör aktörlerinin Avrupa Yeşil Mutabakatı ve hedefleri hakkındaki bilgisi sınırlı.
• Kompost, örtü bitkileri, en az toprak işleme ve zararlılarla biyolojik mücadele gibi agroekolojik yöntemler üretim risklerini azaltıyor; zeytinyağı tesislerinde enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kullanımı da sürdürülebilirliği artırabilir.

Rapor, uyum için üretimden pazarlamaya, işlemeden tüketiciye kadar geniş bir dönüşüm gerektiğini; bu dönüşümün zeytin ağacının kültürel ve ekonomik değerini koruyan, yeşil dönüşümü esas alan bir bakışla yapılması gerektiğini vurguluyor.

Çalışma, Avrupa Birliği desteğiyle Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) ve Slow Food ortaklığında yürütülen Anatolivar – Anadolu'da Zeytin Üreticisi Toplulukların Güçlendirilmesi Projesi kapsamında, Yerküre Yerel Çalışmalar Kooperatifi ile birlikte hazırlandı. Marmara'dan Güneydoğu Anadolu'ya altı ana üretim bölgesinde üreticiler, işletmeler, kamu kurumları, STK'lar ve akademisyenlerle yüz yüze görüşmeler ve kapsamlı bir anket yapıldı. Raporun tamamı: https://www.proje.info/_files/ugd/ab0f5c_4390ec178a2448709b4325611c508774.pdf