Save the Children Türkiye araştırması: Okuldan kopuşun tek bir nedeni yok

Save the Children Türkiye'nin yeni eğitim yılının başında yayımladığı iki saha araştırması, çocukların eğitimden kopmasının arkasında birden fazla etken bulunduğunu ortaya koyuyor. Ekonomik baskılar, ulaşım güçlükleri, öğrenme kayıpları, psikososyal sorunlar ve akran zorbalığı bir araya geldiğinde okuldan ayrılma riski artıyor. Araştırmalara göre kayıt yaptırmak tek başına yeterli değil; çocukların okula kesintisiz devam edebilmesi, orada kendini güvende ve ait hissetmesi de gerekiyor.

Hatay ve Adıyaman'daki çalışma, okul dışında kalmış ya da okuldan ayrılma riski taşıyan çocuklara odaklanıyor. Şubat 2023 depremlerinin ardından yürütülen toparlanma çalışmalarına rağmen bazı aileler için düzenli eğitime katılımın önündeki engeller sürüyor. Raporda öne çıkan bulgular şunlar:

• Okul masrafları, ulaşım maliyeti ve mesafe, psikososyal zorluklar, öğrenme kayıpları, mevsimlik tarım işçiliği ve sosyal dışlanma başlıca engeller arasında.
• 14–17 yaş grubundaki çocukların okuldan uzaklaşma riski belirgin biçimde yüksek; devamsızlık arttıkça öğrenme açığı büyüyor, motivasyon ve okulla bağ zayıflıyor.
• Millî Eğitim Bakanlığı'nın Eğitime Katılım ve Devamsızlığı İzleme Projesi (EKİP) gibi erken uyarı ve yönlendirme sistemlerinin sahadaki önemi vurgulanıyor.

İstanbul'daki Güvenli, Kapsayıcı ve Dayanıklı Okullar Araştırması ise Sultanbeyli ve Avcılar'daki dört devlet okulunda yapıldı. Çalışmaya göre okul güvenliği yalnızca fiziksel koşullarla sınırlı değil. Akran zorbalığı, ayrımcılık ve yetişkinlerin çocukların sorunlarına yaklaşımı, öğrencinin okula aidiyetini ve okulda kalma isteğini doğrudan etkiliyor. Öğretmenlerin destek kapasitesi ve iyi olma hali de belirleyici; risklerin erken fark edilmesi için okul içi mekanizmaların ve kurumlar arası eşgüdümün güçlendirilmesi öneriliyor. Kuruluşun İstanbul'da 10 okulda yürüttüğü Acil Durumlara Hazırlık ve Güvenli Okullar Projesi kapsamında kurulan çocuk komiteleri, öğrencilerin fiziksel ve sosyal güvenlik ihtiyaçlarını okul yönetimine iletmesine ve çözüm önermesine imkân tanıyor.

Save the Children Türkiye Ülke Direktörü Berna Köroğlu, okula dönüşün eğitim hakkının yalnızca ilk adımı olduğunu, çocukların ihtiyaçlarının erken fark edildiği ve görüşlerinin dikkate alındığı okul ortamlarına ihtiyaç bulunduğunu belirtti. Eğitim ve MHPSS Uzmanı Yeşim Hancı Kaya da güvenli bir okul ortamı kurarken çocukların kendilerini etkileyen konularda görüş bildirebilmesinin ve bu görüşlerin dikkate alınmasının sürecin temel parçası olduğunu söyledi.

Raporların tam metni kuruluşun kaynak merkezinde yer alıyor. Hatay ve Adıyaman raporu: https://resourcecentre.savethechildren.net/document/research-study-on-out-of-school-children-and-children-at-risk-of-dropping-out-in-hatay-and-adiyaman-understanding-barriers-challenges-and-opportunities-turkey-2026 İstanbul raporu: https://resourcecentre.savethechildren.net/document/research-study-on-safe-inclusive-and-resilient-schools-in-istanbul-turkey-2026