SHURA bülteni: Türkiye yeşil tahvil piyasasında potansiyelinin gerisinde

SHURA'nın GÜNDEM bülteninin 6. sayısı, iklim temalı tahvillerin dünyadaki gelişimini ve Türkiye'nin bu piyasadaki yerini ele alıyor. Bültene göre Türkiye küresel piyasadan binde üç civarında pay alıyor; bu oran ekonomisinin büyüklüğüne göre oldukça düşük. 2030'a kadar kamu ve reel sektör ihraçları hızlanırsa Türkiye'deki toplam iklim temalı tahvil piyasasının 40 milyar doları aşabileceği tahmin ediliyor.

Yeni araçlara ihtiyacın nedeni yatırım yükü. 2053 net sıfır hedefi, AB'nin kapsamı genişlemesi beklenen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve tedarik zincirlerinde artan sürdürülebilirlik standartları, yalnızca elektrik sisteminin dönüşümü için yılda 15 milyar doları aşan yatırım gerektiriyor. Sanayi ve diğer sektörlerin ihtiyaçları da eklendiğinde banka kredilerinin yetmeyeceği, finansman araçlarının çeşitlenmesi gerektiği vurgulanıyor.

Yeşil, sürdürülebilirlik, sosyal, sürdürülebilirlik bağlantılı ve dönüşüm tahvillerinden oluşan iklim temalı tahvillerin küresel büyüklüğü 2024 sonunda 5,7 trilyon dolara ulaştı; bunun yüzde 61'i yeşil tahvil. Piyasa, yıllık ihraçların zirve yaptığı 2021'den bu yana iki katına çıktı ve toplam tahvil piyasasındaki payı yüzde 2,8'den yüzde 4'e yükseldi. 2024'te ihraçlar 1,05 trilyon dolarla 2021 zirvesine yaklaştı. ABD'nin Paris Anlaşması'ndan çekilmesine ve piyasalardaki belirsizliğe karşın, Çin'deki artış sayesinde 2025'te yıllık yeşil tahvil ihracının 2024 düzeyine yakın olması bekleniyor; 2025 ortasında küresel yeşil tahvil piyasası 6 trilyon dolar civarındaydı.

Türkiye'de ilk yeşil tahvil 2016'da ihraç edildi; o tarihten 2024 sonuna kadar iklim tahvili ihraçları yaklaşık 19 milyar dolara ulaştı ve bunun tahminen yüzde 60–65'i 2022–2024 arasında gerçekleşti. SHURA'nın 2022 raporu 2022–2030 dönemi için yıllık ortalama 1,8 milyar dolarlık bir ihraç potansiyeli hesaplamıştı; son üç yılın ihraçları bu rakamın iki katı düzeyinde. 2016–2024 döneminde ihraçların yüzde 60'ı bankalardan, yüzde 23'ü reel sektörden, yüzde 17'si banka dışı kamu kuruluşlarından geldi. Finans dışı kamudaki ilk ihraçlar 2023'te Hazine ve Maliye Bakanlığı (2,5 milyar dolar) ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nden (715 milyon dolar) geldi; Hazine 2025'te ikinci yeşil tahvil ihracına hazırlandığını duyurdu.

Bu tahviller, gelirin kullanım alanı ve uyulması gereken standartlar nedeniyle daha zahmetli bir süreç istiyor. Buna karşın yatırımcıların portföy kalitesini yükselttikleri için genellikle ihraç tutarının birkaç katı talep görüyor, ortalama getirileri de standart tahvillerden yüksek olabiliyor. Bültenin beklentisine göre önümüzdeki on yılda bu araçlar ana akım hale geldikçe getiri farkı azalacak, bu yüzden erken davranmak avantaj sağlayacak. Reel sektörün yeşil tahvil ihraçlarının desteklenmesi de uluslararası kurumsal yatırım fonlarına erişimi hızlandırma fırsatı olarak görülüyor.