SHURA: Dağıtık güneş enerjisi arttıkça elektrik şebekesi dijital ve esnek bir yapıya geçmeli

SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi'nin yayımladığı “Türkiye Elektrik Dağıtım Sektörünün Dönüşümü” raporu, net sıfır hedefi için yalnızca üretimde değil dağıtım sisteminde de köklü bir değişim gerektiğini ortaya koyuyor. Dağıtık yenilenebilir kaynaklar arttıkça tüketim profilleri değişiyor ve enerji akışı iki yönlü hâle geliyor; bu da şebekelerin esneklik, izleme ve kontrol yeteneklerinin geliştirilmesini zorunlu kılıyor.

Rakamlar dönüşümün hızını gösteriyor. Türkiye'nin kurulu gücü Haziran 2025'te 119.647 MW'a ulaştı; bunun 21.345 MW'ı (yüzde 18) lisanssız santrallerden oluşuyor ve bu kapasitenin yüzde 96,5'i güneş. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın 2035 için açıkladığı 120 GW'lık güneş ve rüzgâr hedefi, 2022 Ulusal Enerji Planı'ndaki 82,5 GW'ın yaklaşık yüzde 50 üzerinde. Rapor, gerekli adımlar atılmazsa gerilim dalgalanmaları, reaktif güç dengesizlikleri, ani yük ve üretim değişimlerine karşı yetersizlik, koruma sistemlerinde uyumsuzluk ve güç kalitesinde bozulma gibi sorunların sıklaşabileceği uyarısında bulunuyor.

SHURA Direktörü Alkım Bağ Güllü, enerjinin tüketildiği yere yakın üretilmesiyle kayıpların azaldığını, gerilim ve enerji kalitesinin arttığını, şebeke yatırımlarının daha verimli planlanabildiğini söylüyor. Elektrikli araçlar ve ısı pompalarıyla elektrifikasyon hızlanacağı için dağıtım sisteminin yalnızca enerji taşıyan bir altyapı olmaktan çıkıp aktif ve tarafsız bir piyasa platformuna dönüşmesi gerektiğini belirten Güllü; orta ve alçak gerilimde yeni yatırımların, mevcut altyapının modernizasyonunun, dijitalleşmenin, veriye dayalı planlamanın ve dağıtım sistemi operatörlerinin (DSO) yeni görevlerinin açıkça tanımlanmasının önemine dikkat çekiyor.

Raporun öncelikli gördüğü teknoloji ve uygulama alanları:
• sistemin işletme verimliliğini artıran teknolojiler,
• akıllı sayaç ve mikro şebeke gibi dağıtık üretimi destekleyen dijital altyapı ve planlama,
• siber güvenliğin güçlendirilmesi,
• enerji kooperatiflerinin yaygınlaşması,
• bölgesel enerji ticareti platformları ve bölgesel esneklik piyasaları,
• dağıtık üretimin entegrasyonunu teşvik eden tarifeler.

DSO'ların gelecekteki altyapı ihtiyacını öngörebilmesi için yenilenebilir ve dağıtık kaynakların bölgesel dağılım hedeflerinin belirlenmesi, akıllı şebeke yatırım planlarının hazırlanması, izin ve onay süreçlerinin sadeleştirilip dijitalleştirilmesi ve yenilikçi finansman araçlarının değerlendirilmesi öneriliyor. Yol haritası üç dönemden oluşuyor: 2025–2030'da mevcut durumun değerlendirilip temel altyapının hazırlanması, 2030–2040'ta şebeke dayanıklılığını artıran teknolojilerin yaygınlaşması, 2040–2053'te yerel enerji ticaretini destekleyecek piyasa koşullarının oluşturulması. Rapor, bu dönüşümün pahalı fosil yakıtlı santral yatırımlarına duyulan ihtiyacı ve ithal yakıt maliyetlerini azaltabileceğini belirtiyor. Rapora https://shura.org.tr/turkiye-elektrik-dagitim-sektorunun-donusumu/ adresinden ulaşılabiliyor.