SHURA'nın 2024 enerji dönüşümü raporu: yeni kapasitenin yüzde 99'u yenilenebilir, fosil yakıt politikası belirsiz

SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi'nin Türkiye Enerji Dönüşümü Görünümü 2024 raporuna göre yenilenebilir kaynaklar 2024'te Türkiye'nin elektrik kurulu gücünün yüzde 59'unu, elektrik üretiminin ise yüzde 46'sını oluşturdu. Yıl içinde devreye giren yeni kapasitenin yüzde 99'u yenilenebilir santrallerden geldi. Rapor bu ilerlemeye karşın fosil yakıtların azaltılmasına ilişkin hedef ve politikaların belirsiz kaldığını vurguluyor.

Hidroelektrik, rüzgâr, güneş, jeotermal ve biyokütleden oluşan yenilenebilir kurulu güç 68,8 GW'a ulaştı. 2024'te eklenen 6,5 GW'ın 4,3 GW'ı güneşten, 1 GW'ı rüzgârdan, kalanı hidroelektrik ve diğer kaynaklardan sağlandı. Güneş hızla büyürken rüzgâr hedeflerin gerisinde kaldı. 2025 için güneşe 5 GW, rüzgâra 2–3 GW eklenmesi hedefleniyor; rapora göre bunda yatırım ortamı, finansmana erişim ve destekleyici politikalar belirleyici olacak.

İthal fosil yakıta bağımlılık ise sürüyor. Ulusal enerji denge tablosuna göre 2023'te birincil enerji arzında fosil yakıtların payı yüzde 82, ithal fosil yakıtların payı yüzde 79 oldu; ham petrolün yüzde 87'si, doğal gazın yüzde 98'i ve kömürün yüzde 61'i ithal edildi. Elektrik üretiminde yerli kaynakların payı 2024'te yüzde 59'a çıktı. Enerji ürünleri ithalatı 65,6 milyar dolar, enerji kaynaklı dış ticaret açığı 49 milyar dolar oldu. Bu rakamlar 2023'e göre sırasıyla yüzde 5 ve yüzde 7 düşüşe karşılık geliyor; düşüşte yatay petrol fiyatları, biraz gerileyen doğal gaz fiyatları, durgun iç talep ve artan yenilenebilir üretim etkili oldu.

Enerji verimliliğinde iyileşme 2024'te hızlandı, ancak 2053 net sıfır hedefi için uzun vadede yıllık yüzde 3 iyileşme gerekiyor. Rapor bunun için elektrifikasyonu öne çıkarıyor. Elektrikli araçların satışlardaki payı yüzde 10'a çıktı, ama trafikteki araçlar içinde payı hâlâ yüzde 1 civarında; ısı pompaları ise potansiyelin çok altında. 2025 başında yüksek tüketimli konut ve ticarethanelerde elektrik sübvansiyonunun kaldırılmasının bu iki teknolojinin cazibesini azaltabileceği uyarısı yapılıyor. Rapora göre yalnızca elektrik üretimini karbonsuzlaştırmak yetmiyor; son kullanımda verimlilik ve sanayinin yeniden yapılandırılması da gerekiyor.

Finansman konusunda rapor, güneş ve rüzgârın artık pek çok ülkede teşvik olmadan fosil yakıtlarla rekabet edebildiğini, ancak şebeke, elektrifikasyon ve yeni teknolojiler için kaynak ihtiyacının arttığını belirtiyor. Net sıfıra ulaşmak için yıllık yatırımın geçmiş ortalamanın 2,5 katına çıkması gerekiyor. Rapor, uluslararası kaynaklara erişimi koordine edecek merkezi bir yapı ve kamu öncülüğünde bir yeşil finansman stratejisi öneriyor.

SHURA Direktörü Alkım Bağ Güllü, yenilenebilir hedeflerinin yukarı çekilmesinin kararlılık gösterdiğini, ancak fosil yakıt projeksiyonlarının güncellenmemesinin belirsizlik yarattığını söyledi. Güllü, yalnızca elektrik sektörünün dönüşümü için yılda 15 milyar dolar yatırım gerektiğini, bunun için piyasalarda şeffaflık ve öngörülebilirliğin şart olduğunu belirtti; kurulması planlanan ulusal Emisyon Ticaret Sistemi'nin ikincil mevzuatının da bu açıdan önemli olduğunu ekledi.

Rapor: https://shura.org.tr/turkiye-enerji-donusumu-gorunumu-2024/