SHURA'nın yeni bülteni: Türkiye sanayisi düşük katma değer ve yüksek karbon sarmalından nasıl çıkar?

SHURA, Gündem bülteninin Nisan 2025 tarihli 4. sayısını sanayi dönüşümüne ayırdı. Bülten, Türkiye sanayisinin düşük teknolojili, düşük katma değerli ve karbon yoğun yapısının dış ticaret açığı ve orta gelir tuzağı gibi makroekonomik sorunların kaynağında yer aldığını savunuyor ve bunu aşmak için “Yeni Kapsayıcı Sanayi Politikası” öneriyor.

Konu küresel gündemle de bağlantılı: Avrupa Birliği 2024'te Net Sıfır Sanayi Yasası'nı yürürlüğe koyarken bir yandan da Yeşil Mutabakat yükümlülüklerini hafifleterek rekabetçiliği koruma seçeneklerini tartışıyor.

Bültende Türkiye'ye ilişkin öne çıkan veriler:
• Sanayi GSYİH'nin yaklaşık yüzde 20'sini, ihracatın yüzde 88'ini oluşturuyor.
• Toplam katma değerin yüzde 67'si ve istihdamın yüzde 79'u gıda, tekstil, giyim, kâğıt, mobilya gibi düşük teknolojili ya da ana metal, cam-çimento-seramik, rafine petrol ürünleri gibi orta-düşük teknolojili sektörlerde.
• Sanayinin ortalama katma değer oranı yalnızca yüzde 23; daha yüksek teknolojili sektörlere ve daha karmaşık ürünlere yönelerek bu oranın orta vadede yüzde 30'a çıkması mümkün.
• Toplam karbon salımının yüzde 88'i ve sanayideki enerji tüketiminin yüzde 80'i bu görece düşük katma değerli sektörlerden geliyor.

Bu sektörlerin ithal girdiye bağımlılığı hem ulusal gelir artışını sınırlıyor hem de enerji ve diğer girdilerde ithalatı artırarak dış ticaret açığını büyütüyor; istihdamın düşük ücretli işlerde toplanması da refah artışının önünde engel oluşturuyor.

Öneriler tarafında bülten, Yeşil Mutabakat ve SKDM gibi uygulamaları da dikkate alarak karbon yoğun üretimin ağırlığının azaltılmasını, orta vadede enerji verimliliğine ve düşük karbonlu süreçlere geçilmesini öncelikli görüyor. Sanayi, ulaştırma, finans ve ticaret politikalarını birlikte ele alan, Türkiye'nin kalkınma öncelikleriyle uyumlu bir net sıfır yol haritası isteniyor. Otomotiv, makine, elektrikli teçhizat ve enerji ekipmanlarına girdi sağlayan ana metal, temel kimyasallar ve yapı malzemeleri gibi ikamesi olmayan stratejik sektörlerde yapısal dönüşüm kritik görülüyor; iç talebi karşılayamayan temel kimyasallar, yassı ve vasıflı çelik gibi ürünlerde ithal ikamesi ve yatırım teşviklerinin gündeme gelebileceği belirtiliyor. Bülten, sanayinin karbonsuzlaşmasına yönelik kalkınma fonları artarken bu kaynakların verimli kullanılması için de bütünleşik bir sanayi politikası gerektiğini vurguluyor.

Bülten SHURA'nın sitesinden indirilebilir: https://shura.org.tr/shura-gundem-4-sayi/