Uluslararası doğrudan yatırımlar 2024'te yüzde 11 düştü: UNCTAD raporu YASED'in çevrim içi toplantısında sunuldu

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) 19 Haziran 2025'te yayımladığı Dünya Yatırım Raporu 2025, aynı gün Uluslararası Yatırımcılar Derneği'nin (YASED) düzenlediği çevrim içi toplantıyla Türkiye'de tanıtıldı. Rapora göre uluslararası doğrudan yatırım (UDY) akışları 2024'te yüzde 11 azalarak yaklaşık 1,5 trilyon dolara geriledi.

Raporu UNCTAD Yatırım Araştırmaları Bölüm Başkanı Richard Bolwijn sundu. Bolwijn'e göre sıfırdan (greenfield) yatırımlar yatay seyrederken genel düşüşün kaynağı uluslararası proje finansmanındaki azalma oldu. Bölgeler arasında büyük farklar var: Çin'e gelen yatırım yüzde 29, Avrupa'ya gelen yüzde 58 azaldı; bu düşüş daha çok üretken yatırımlardan değil, şirketlerin grup içi yeniden yapılanmasından kaynaklandı. Sürdürülebilir kalkınma odaklı sektörler büyük ölçüde proje finansmanına bağlı olduğu için altyapı yatırımları da ciddi biçimde geriledi. Küresel tedarik zinciri yoğun sektörlerdeki firmalar ise proje finansmanı yerine yüksek maliyet ve borçlanmayla da olsa yatırımlarını sürdürmeye çalışıyor.

Bu yılki tema dijital ekonomideki uluslararası yatırımlar. Genel gerilemeye karşın veri merkezleri başta olmak üzere dijital ekonomi yatırımları 2024'te iki katına çıktı; ABD'deki yarı iletken projeleri bu artışı destekledi. Rapor, politika yapıcılara dijital dönüşümün fırsatlarından yatırım yoluyla daha etkin yararlanma konusunda öneriler de içeriyor.

Türkiye'de sıfırdan yatırım duyurularında otomotiv, ulaştırma, elektronik, makine ve ekipman ile bilgi işlem öne çıktı. Bolwijn, bu sektörlerin küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiği alanlarla örtüştüğünü; tutarlar henüz potansiyelin altında olsa da yatırım profilinin nitelikli olduğunu söyledi. 2025'in ilk dört ayındaki göstergeler ise zayıf: Bolwijn, yatırımların iptal edilmekten çok ertelendiğini, yıl boyunca zayıf seyrin sürmesini beklediklerini ve ticaret savaşlarının ek bir risk oluşturduğunu belirtti.

Toplantıyı YASED Başkanı Tolga Demirözü açtı, oturumu Genel Sekreter Serkan Valandova yönetti. Demirözü, dijital ekonomiyi inovasyon, verimlilik ve büyümenin temel itici gücü olarak nitelendirdi; 5G, yüksek hızlı internet ve yapay zekâ alanında rekabeti ve inovasyonu önceleyen bir yaklaşımın önemini vurguladı. Demirözü'ye göre YASED üyeleri yatırımlarıyla teknoloji kullanımını yaygınlaştırıyor, tedarikçilerini yeni dijital çözümler kullanmaya ve geliştirmeye yönlendiriyor; dernek de kişisel verilerin paylaşımına ilişkin mevzuatın gelişimine, inovasyonla veri hassasiyetini dengeleyen bir yaklaşımla katkı sundu. ABD, AB, Çin, Hindistan ve Körfez ekonomilerinin yapay zekâ stratejilerini hatırlatan Demirözü, Türkiye'nin bu alanda yön veren bir konuma gelebilmesi için destekleyici bir yatırım ortamı sağlaması ve nitelikli insan kaynağını çekmesi gerektiğini söyledi. UNCTAD ile iş birliğini önemsediklerini belirten Demirözü, raporu küresel yatırım eğilimlerini ve bunların Türkiye'ye etkilerini izlemede temel başvuru belgesi olarak gördüklerini ekledi.

Lansman, YASED'in her yıl düzenlediği Küresel Yatırım Günleri dizisinin ilk etkinliğiydi; dizi, raporun bulgularını Türkiye açısından değerlendiren yayın ve programlarla sürüyor.