WWF-Türkiye'den ulusal adil geçiş fonu önerisi: kaynak bütçeden, karbon gelirinden ve iklim finansmanından

WWF-Türkiye, iklim politikalarının çalışanlar, sektörler ve bölgeler üzerindeki etkisini karşılamak için bir Ulusal Adil Geçiş Fonu (U-AGF) kurulmasını öneren “Türkiye için Adil Geçiş Finansmanı Mekanizması Önerisi” raporunu yayımladı. Rapor, Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) desteği ve Sürdürülebilir Ekonomi ve Finans Araştırmaları Derneği (SEFİA) danışmanlığıyla yürütülen “Adil Geçişin Finansmanının Güçlendirilmesi” projesinin ürünü.

Önerilen fonun kaynakları merkezi bütçe, karbon fiyatlandırmasından elde edilecek gelir ve uluslararası iklim finansmanı olacak. Raporda fonun ulusal sahiplenmeye dayanması, çok paydaşlı bir yönetişimle işlemesi, şeffaf ve performans odaklı olması ve ağırlıkla hibe vermesi gerektiği belirtiliyor. Fonun yalnız karbon azaltım projelerini değil, dönüşümün sosyal tarafını da finanse etmesi isteniyor.

Çalışmaya göre Türkiye'de sera gazı emisyonlarının yüzde 70'ten fazlası enerji, sanayi ve ulaşımdan geliyor. Fosil yakıta bağımlı enerji üretimi ve karbon yoğun sanayi, geçişi hem teknik hem sosyal açıdan zorlaştırıyor; konu enerji arz güvenliği, istihdam, bölgesel kalkınma ve sanayinin rekabet gücüyle doğrudan bağlantılı. Bu yüzden rapor, yalnız elektrik sektörüne bakan bir dönüşümü yetersiz buluyor.

Raporun Türkiye için çıkardığı üç sonuç:
• Adil geçiş yalnız bir iklim ya da enerji politikası değil; istihdamı, sanayiyi, bölgesel kalkınmayı ve sosyal politikayı birlikte kapsayan bir dönüşüm alanı.
• Uluslararası fonlar önemli olsa da çekirdek finansman ulusal bütçeye ve kalıcı gelir kaynaklarına dayanmalı.
• Kaynaklar iş gücü dönüşümüne, eğitime, gelir telafisine, sosyal korumaya ve yerel kalkınmaya da düzenli olarak ayrılmalı.

Rapor örnek olarak, 2021–2027 döneminde yaklaşık 77,4 milyar avroluk programlama hacmine ulaşan Avrupa Birliği Adil Geçiş Fonu'nu inceliyor. Lansman toplantısının açılışını WWF-Türkiye İklim ve Enerji Programı Müdürü Tanyeli Sabuncu ile SEFiA Kurucu Direktörü Bengisu Özenç yaptı. Sabuncu, önerdikleri mekanizmanın merkezi bütçeye dayalı, çok paydaşlı ve hibe temelli olduğunu söyledi. Toplantıda fosil yakıt teşviklerinin dönüştürülmesi ve adil geçişin ulusal politikalara yerleştirilmesi de konuşuldu.

Raporun tamamı WWF-Türkiye'nin sitesinde: https://www.wwf.org.tr/guncel/raporlar/?16820/TurkiyeicinAdilGecisFinansmanMekanizmasnerisi