Zeytinâlem Zirvesi: Geleneksel zeytinlikler için yerinde koruma, OECM statüsü ve kanun değişikliği önerildi

Kuraklığın ve aşırı hava olaylarının tarımı zorladığı bir dönemde, Anadolu'nun geleneksel zeytinliklerini korumaya yönelik politika seçenekleri 17 Haziran 2026'da Ankara'da ele alındı. Proje Evi Kooperatifi'nin ANATOLİVAR Projesi kapsamında düzenlediği Zeytinâlem Zirvesi, Tarım ve Orman Bakanlığı TAGEM Konferans Salonu'nda bakanlık temsilcilerini, sivil toplum kuruluşlarını ve akademisyenleri bir araya getirdi.

Avrupa Birliği'nin mali desteğiyle yürütülen projenin ortakları Ulusal Zeytin ve Zeytinyağı Konseyi (UZZK) ile Slow Food. Toplantıya Tarım ve Orman, Ticaret, Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği, Kültür ve Turizm ile Sanayi ve Teknoloji bakanlıklarından katılım oldu. Konuşmalarda zeytinliklerin bir üretim alanı olmanın yanında iklim krizine karşı korunması gereken ekosistemler olduğu öne çıktı.

Masaya gelen başlıca öneriler:
• Türkiye'ye özgü nadir zeytin çeşitlerinin kendi doğal ortamlarında (in-situ) korunması için bir yol haritası; bunu Proje Evi Kooperatifi ortaklarından Itri Levent Erkol sundu.
• Zeytinliklerin karbon tutma ve biyoçeşitlilik değerinin ülkenin net sıfır hedeflerine ekonomik bir fırsat olarak dahil edilmesi; yeşil dönüşüm uzmanı Ferdi Akarsu bu alanların güçlü birer karbon yutağı olduğunu anlattı.
• 3573 sayılı Zeytincilik Kanunu'nda üreticiyi kalkındıracak hedefli değişiklikler.
• Doğayla uyumlu yöntemlerle işlenen zeytinliklere OECM (Diğer Etkili Alan Bazlı Koruma Önlemleri) statüsü tanınması. Kooperatiften Esra Başak'a göre bu tescil, Kunming-Montreal Küresel Biyolojik Çeşitlilik Çerçevesi'ndeki karasal alanların yüzde 30'unu koruma (30×30) hedefine doğrudan katkı sağlayabilir.

Toplantının ikinci yarısı yurt dışındaki örneklere ayrıldı. Avrupa Komisyonu IPARD Türkiye Masası Sorumlusu Krzystof Sulima, AB Yeşil Mutabakatı çerçevesinde geleneksel tarıma verilen kırsal kalkınma desteklerini ve çevre tedbirlerini aktardı. Uluslararası Zeytin Konseyi (IOC) Bölüm Başkanı Juan Antonio Polo Palomino Gönüllü Karbon Kredisi Sertifikasyon Şeması'nı tanıttı; Slow Food Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Francesco Sottile de dünyadan doğa dostu üretim örnekleri paylaştı.

Zirvede ayrıca iklime dayanıklı yerel çeşitleri ve onları yetiştiren doğa dostu üreticileri dijital bir haritada gösteren çevrim içi Zeytin Atlası kullanıma açıldı. Platformu tanıtan Proje Koordinatörü Alen Mevlat, bu mirası yaşatmak için alışılmış koruma anlayışının değişmesi, doğa dostu üreticilerin desteklenmesi ve yasaların dönüştürücü hale getirilmesi gerektiğini söyledi.