Dernek üyeliği: kimler üye olabilir, üyelikten nasıl çıkılır?

Dernek üyeliği gönüllülüğe dayanır: kimse bir derneğe üye olmaya zorlanamaz, hiçbir dernek de bir kişiyi üye almaya zorlanamaz. Üye olan herkes ise istediği zaman dernekten ayrılabilir. Bu yazıda üyeliğin nasıl kazanıldığını, üyelerin hak ve yükümlülüklerini ve üyeliğin nasıl sona erdiğini anlatıyoruz.

Kimler üye olabilir?

Fiil ehliyetine sahip her gerçek kişi ile tüzel kişiler derneklere üye olabilir. Bunun yanında derneğin tüzüğünde ek şartlar bulunabilir; örneğin bir meslek derneği yalnızca o meslekten olanları üye kabul edebilir.

• Tüzel kişiler: Bir şirket, vakıf ya da başka bir dernek üye olabilir. Genel kurulda bu tüzel kişi adına yönetim kurulu başkanı ya da temsil için görevlendirdiği kişi oy kullanır.
• Yabancılar: Türkiye'de yerleşme hakkı olan yabancılar üye olabilir. Onursal üyelik için bu şart aranmaz.
• Çocuklar: On iki yaşını bitiren çocuklar yasal temsilcilerinin izniyle yalnızca çocuk derneklerine üye olabilir.
• Kısıtlaması olanlar: Bazı kamu görevlileri için özel kanunlarında üyelik kısıtlamaları vardır. Kanunen üye olamayacak birini bilerek üyeliğe kabul eden ya da kaydını silmeyen dernek yöneticilerine idari para cezası verilir.

Üyelik başvurusu nasıl yapılır?

1. Yazılı başvuru yapın

   Başvuru yazılı olarak derneğe verilir. Çoğu dernek bunun için bir üyelik başvuru formu kullanır; form tüzükteki üyelik şartlarını karşıladığınızı göstermelidir.

2. Yönetim kurulu karar verir

   Yönetim kurulu başvuruyu en çok otuz gün içinde karara bağlar ve sonucu başvuru sahibine yazıyla bildirir.

3. Kayıt yapılır

   Başvurusu kabul edilen kişi üye kayıt defterine işlenir. Aidat ödemeleri de bu deftere yazılabilir.

4. Dernek idareye bildirir

   Dernek, üyeliğe kabul edilen kişinin adını, soyadını, doğum tarihini ve kimlik numarasını kabul tarihinden itibaren kırk beş gün içinde merkezinin bulunduğu yerdeki sivil toplumla ilişkiler birimine bildirir. Bu bildirim Üye Değişiklik Bildirimi formuyla yapılır.

Başvurunuz reddedilirse: Kanuna göre üyeliğe kabul ve üyelikten çıkarma konusunda son kararı genel kurul verir. Birçok tüzük, yönetim kurulunun kararına karşı genel kurula başvurma yolunu ayrıca düzenler; derneğin tüzüğüne bakın.

Üyelerin hakları

• Eşitlik: Üyeler eşit haklara sahiptir. Dernek üyeleri arasında dil, ırk, renk, cinsiyet, din ve mezhep, aile, zümre ve sınıf farkı gözetemez.
• Katılım: Her üyenin derneğin faaliyetlerine ve yönetimine katılma hakkı vardır.
• Oy hakkı: Her üyenin genel kurulda bir oyu vardır ve oyunu şahsen kullanmak zorundadır. Onursal üyelerin oy hakkı yoktur.
• Gündeme madde ekleme: Toplantıda hazır bulunan üyelerin en az onda birinin yazılı olarak istediği konular genel kurul gündemine alınır.
• Karara itiraz: Kanuna ya da tüzüğe aykırı bir genel kurul kararının iptali mahkemeden istenebilir. Toplantıda bulunup karara katılmayan üye karar tarihinden, toplantıya gelmeyen üye kararı öğrendiği tarihten başlayarak bir ay içinde dava açabilir; her durumda karar tarihinden itibaren üç ay geçmemiş olmalıdır.

Üyelerin yükümlülükleri

Üyelerin başlıca yükümlülüğü aidat ödemektir. Aidat tutarı ve nasıl belirleneceği tüzükte yazılır. Tüzükte bir düzenleme yoksa üyeler derneğin amacı ve borçları için gerekli ödentilere eşit olarak katılır. Onursal üyeler aidat ödemek zorunda değildir.

Üyeler ayrıca dernek düzenine uymak, derneğe sadakat göstermek ve derneğin amacına aykırı, bu amacı zorlaştıran davranışlardan kaçınmakla yükümlüdür.

Üyelik nasıl sona erer?

Hangi yoldan olursa olsun, dernekten ayrılan ya da çıkarılan üye derneğin mal varlığında hak iddia edemez. Üyelikte bulunduğu sürenin aidatını ise ödemek zorundadır. Üyeliği sona erenler de kırk beş gün içinde idareye bildirilir.

Dernek yönetimi için kontrol listesi

• Tüzükteki üyelik şartlarına uygun bir başvuru formu kullanın.
• Her başvuruyu otuz gün içinde yönetim kurulu kararıyla sonuçlandırın ve sonucu yazıyla bildirin.
• Kabul edilen üyeleri onaylı üye kayıt defterine işleyin (dernek defterleri).
• Giriş ve çıkışları kırk beş gün içinde bildirin. Bu bildirimi yapmayan dernek yönetim kurulu başkanına idari para cezası verilir.
• Aidatları alındı belgesiyle ya da banka aracılığıyla tahsil edin (alındı belgesi).
• Üyelerin kişisel verileri için aydınlatma metni hazırlayın (dernekler için KVKK).
• Genel kurula katılabilecek üyelerin listesini güncel tutun (genel kurul nasıl yapılır?).