Federasyon nedir, nasıl kurulur?

Federasyon, aynı amaçla çalışan derneklerin kalıcı bir çatı altında birleşmesidir. Üyeleri kişiler değil derneklerdir. Kendi tüzel kişiliği olduğu için üye dernekler adına ortak çalışma yürütebilir, kamu kurumları ve uluslararası kuruluşlar karşısında onları birlikte temsil edebilir.

Kanundaki tanım

Türk Medeni Kanunu'nun 96. maddesine göre federasyonlar, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmesiyle kurulur. Dernekler Kanunu federasyonları ve onların kurduğu konfederasyonları birlikte "üst kuruluş" olarak adlandırır.

Federasyonlar hakkında, özel bir hüküm yoksa derneklere ilişkin kurallar uygulanır. Yani federasyonun da bir tüzüğü, genel kurulu, yönetim kurulu ve denetim kurulu vardır; defter tutar, beyanname verir ve bildirimlerini derneklerle aynı usulle yapar.

Federasyon ne işe yarar?

• Ortak ses: Aynı alandaki derneklerin görüşlerini tek bir kurum olarak dile getirmek
• Kalıcılık: Geçici bir platformun aksine kendi adına sözleşme yapabilen, mal edinebilen ve personel çalıştırabilen sürekli bir yapı kurmak
• Ortak hizmet: Eğitim, danışmanlık, ortak proje ve kaynak geliştirme gibi işleri üye dernekler için birlikte yürütmek

Kimler federasyon kurabilir?

Federasyonu en az beş dernek kurar ve bu derneklerin kuruluş amaçları aynı olmalıdır. Kurucu derneklerin tüzükleri idarece incelenmiş olmalıdır: tüzüğü incelemeden geçmemiş ya da incelemede istenen düzeltmeleri yapmamış dernekler federasyon kurucusu olamaz.

Kurucular arasında yabancı bir dernek ya da kâr amacı gütmeyen yabancı bir kuruluş varsa, bunun İçişleri Bakanlığından izin aldığı yazılı olarak beyan edilir (yabancı dernekler).

Adım adım kuruluş

1. Her dernek genel kurulunda karar alsın

   Kurucu derneklerin her biri, federasyon kurulması yönünde genel kurul kararı alır.

2. Temsilcileri yetkilendirin

   Her derneğin yönetim kurulu, derneği kuruluşta temsil edecek kişileri kararla belirler.

3. Federasyon tüzüğünü hazırlayın

   Tüzük, dernek tüzüğünde zorunlu olan konuları içerir. Bunlara ek olarak üye derneklerin genel kurulda kaç temsilciyle temsil edileceği gibi federasyona özgü kurallar da yazılır. Tüzük kurucu dernek temsilcilerince imzalanır.

4. Kuruluş bildirimini verin

   Temsilcilerin imzaladığı kuruluş bildirimi (Ek-2) ve ekleri, federasyonun merkezinin bulunacağı yerin mülki idare amirliğine verilir. Federasyon bu anda tüzel kişilik kazanır.

5. İnceleme ve kütüğe kayıt

   Bildirim, derneklerde olduğu gibi en fazla altmış gün içinde incelenir. Federasyon, merkezinin bulunduğu ilin sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünce dernekler kütüğüne kaydedilir.

6. İlk genel kurulu yapın

   Derneklerde olduğu gibi, kuruluşun uygun bulunduğunun yazıyla bildirilmesinden itibaren altı ay içinde ilk genel kurul yapılır ve zorunlu organlar seçilir.

Gerekli belgeler

• Kurucu dernek temsilcilerinin imzaladığı kuruluş bildirimi (Ek-2)
• Kurucu dernek temsilcilerinin imzaladığı federasyon tüzüğü
• Her kurucu derneğin federasyon kurulmasına ilişkin genel kurul kararının örneği
• Temsilcilerin derneği temsile yetkili olduğunu gösteren yönetim kurulu kararlarının örnekleri
• Geçici yönetim kurulu üyeleri ile yazışma ve tebligata yetkili kişilerin adı, soyadı, adresi ve imzalarını gösteren liste
• Kurucular arasında yabancı dernek ya da kuruluş varsa: İçişleri Bakanlığı izninin alındığına dair yazılı beyan

Liste Dernekler Yönetmeliği'nin 9. maddesinden alınmıştır. Başvurudan önce il müdürlüğünüzün güncel listesini kontrol edin.

Federasyon nasıl işler?

• Genel kurul: Üye dernekler federasyon genel kurulunda en az üçer üye ile temsil edilir. Bu temsilcileri her derneğin kendi genel kurulu seçer.
• Organlar: Federasyonun yönetim ve denetim kurulları derneklerdeki kurallara göre oluşur.
• Örgütlenme: Federasyonlar temsilcilik açabilir, ama hangi adla olursa olsun başka bir örgüt, örneğin şube kuramaz.
• Lokal: Dernekler lokal açabilmek için en az bir yıldır faaliyette olmalıdır; federasyonlarda bu şart aranmaz.
• Konfederasyon: Aynı amaçlı en az üç federasyon bir araya gelerek konfederasyon kurabilir.

Federasyon ne zaman sona erer?

Üye sayısı beşin altına düşen ve bu durumu üç ay içinde gidermeyen federasyon hakkında kendiliğinden sona erme hükümleri uygulanır. Bunun dışında federasyon, derneklerde olduğu gibi genel kurul kararıyla feshedilebilir ya da kanunda sayılan diğer sebeplerle kendiliğinden sona erebilir (fesih ve tasfiye).

Her federasyon dernek federasyonu değildir

Gündelik dilde "federasyon" adı başka yapılar için de kullanılır. Spor federasyonları ile sendikaların üst kuruluşları kendi özel kanunlarına göre kurulur ve bu yazıdaki kurallara tabi değildir. Bu yazı derneklerin Medeni Kanun ve Dernekler Kanunu'na göre kurduğu federasyonları anlatır.

Türkiye'de kayıtlı federasyonların listesini eSTK Kütük'te görebilirsiniz. Federasyonu diğer yapılarla karşılaştırmak için: Dernek, vakıf, federasyon ve platform farkları.