Vakıf nasıl kurulur? Şartlar, asgari mal varlığı ve adımlar

Vakıf kurmak, dernek kurmaktan farklı olarak bir mahkeme sürecidir. Önce noterde vakıf senedi düzenlenir, ardından mahkemeden vakfın sicile tescili istenir. Vakıf, mahkeme kararıyla sicile tescil edildiği anda tüzel kişilik kazanır.

Kimler vakıf kurabilir?

Gerçek kişiler de tüzel kişiler de vakıf kurabilir; kanunda kurucu sayısı için bir alt sınır yoktur. Bir şirket ya da dernek kurucu olacaksa, kendi tüzüğü veya ana sözleşmesi ile vakıf kurma kararını gösteren organ kararı senede eklenir.

Yabancılar Türkiye'de karşılıklılık esasına göre vakıf kurabilir. Yani vakfedenin ülkesinde Türk vatandaşlarına da hukuken ve fiilen aynı imkânın tanınması gerekir.

Vakıf kurmanın iki yolu

• Resmî senetle: Vakfeden, sağlığında notere giderek vakıf senedini resmî senet olarak düzenletir. Bu yazı bu yolu anlatıyor.
• Ölüme bağlı tasarrufla: Vakfeden, vakıf kurma iradesini vasiyetnamesinde ya da miras sözleşmesinde açıklar. Bu durumda tescil başvurusunu ilgililer, vasiyetnameyi açan sulh hâkimi ya da Vakıflar Genel Müdürlüğü yapar.

Resmî senet bir temsilci aracılığıyla da düzenletilebilir. Bunun için temsilciye noterde düzenlenmiş bir yetki belgesi verilmeli ve bu belgede vakfın amacı ile vakfa ayrılacak mal ve haklar yazılı olmalıdır.

Ne kadar mal varlığı gerekir?

Kanuna göre vakfa ayrılan mal ve haklar, amacı gerçekleştirmeye yetecek kadar olmalıdır. Yeni vakıfların kuruluşunda ayrılacak en az mal varlığını her yıl Vakıflar Meclisi belirler. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün duyurusuna göre bu tutar 2026 yılı için 5.000.000 TL'dir.

• Para: Türkiye'deki bir bankaya vakıf adına yatırılır ve vakıf için bloke edilir. Bankadan alınan belge mahkemeye sunulur.
• Taşınmaz ve diğer mallar: Senette tapu bilgileriyle gösterilir; değerini mahkeme belirler.
• Mülkiyet: Mal ve haklar vakıf tüzel kişilik kazandığında vakfa geçer. Mahkeme, taşınmazların vakıf adına tescili için tapu idaresine yazar.

Adım adım kuruluş

1. Amacı ve malı netleştirin

   Vakfın neyi, kim için yapacağını açık ve somut biçimde yazın. Amaca ayıracağınız para, taşınmaz ve hakları belirleyin.

2. Vakıf senedini hazırlayın

   Senette vakfın adı, amacı, ayrılan mal ve haklar, örgütlenmesi, yönetim şekli ve yerleşim yeri bulunmalıdır. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün sitesinde örnek senetler vardır (vakıf senedinde neler bulunmalı?).

3. Parayı bloke ettirin

   Nakit kuruluş varlığını vakıf adına bir bankaya yatırıp bloke ettirin ve belgesini alın.

4. Senedi noterde düzenletin

   Senet noterde resmî senet olarak düzenlenir. Noter, senedin bir örneğini Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne gönderir.

5. Mahkemeye başvurun

   Vakfeden, vakfın tescili için yetkili asliye hukuk mahkemesine başvurur. Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün sitesinde bu başvuru için bir dilekçe örneği yer alır. Vakfeden ya da mirasçıları senetten sonraki üç ay içinde başvurmazsa başvuruyu Genel Müdürlük yapar.

6. Mahkeme inceler

   Mahkeme Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün görüşünü alır, gerekirse vakfedeni dinler ve bilirkişi incelemesi yaptırır. Senette amaç ve mal yeterince belirlenmişse küçük eksiklikler başvurunun reddine yol açmaz; mahkeme bunları tamamlatabilir. Karara karşı başvuran ve Genel Müdürlük kanun yoluna gidebilir.

7. Tescil ve ilan

   Tescil kararı verilen vakıf, yerleşim yeri mahkemesindeki sicile tescil edilir ve bu anda tüzel kişilik kazanır. Ardından Vakıflar Genel Müdürlüğü'ndeki merkezî sicile kaydedilir ve Resmî Gazete'de ilan edilir. İlan bedeli vakıftan alınır.

Tescilden sonra yapılacaklar

Tescilden sonra Vakıflar Genel Müdürlüğü, vakfın merkezinin bulunduğu yerdeki vakıflar bölge müdürlüğünü bilgilendirir; bölge müdürlüğü de vakıftan aşağıdaki işleri ister.

Liste Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün "Vakıf Nasıl Kurulur" sayfasından derlenmiştir. Kamu görevlisi olan yöneticiler mal bildirimini kendi kurumlarına verir.

Her yıl yapılacaklar

• Her takvim yılının ilk altı ayında vakıf beyannamesini Genel Müdürlüğe verin.
• En az yılda bir iç denetim yaptırın ve raporu, rapor tarihinden itibaren iki ay içinde bildirin.
• Edindiğiniz ya da değiştirdiğiniz taşınmazları tapuya tescilden itibaren bir ay içinde bildirin.
• Yurt dışından gelen ya da yurt dışına gönderilen nakdi yardımları banka aracılığıyla yapın ve sonucunu bildirin.

Sık yapılan hatalar

• Amacı çok genel ya da belirsiz yazmak
• Amaca yetmeyecek ya da o yılın en az tutarının altında kalan mal ayırmak
• Vakfa bir kamu kurumunun adını vermek ya da merkezini bir kamu binasında göstermek
• Senete şube açma ve uluslararası faaliyet hükmü koymayı unutmak; bunlar sonradan senet değişikliği, yani yeni bir mahkeme süreci gerektirir
• Yönetim organının çoğunluğunu Türkiye'de yerleşik olmayan kişilerden oluşturmak