Yabancı dernekler Türkiye'de nasıl faaliyet gösterir?

Merkezi yurt dışında olan bir dernek ya da kâr amacı gütmeyen kuruluş, Türkiye'de faaliyet göstermek, şube açmak ya da Türk dernekleriyle iş birliği yapmak istiyorsa önce izin almak zorundadır. Türk dernekleri için geçerli "izin değil, bildirim" ilkesi yabancı dernekler için geçerli değildir.

Hangi kuruluş "yabancı dernek" sayılır?

Dernekler Yönetmeliği'ne göre yabancı dernek, merkezi yurt dışında bulunan dernekler ile dernek ve vakıf dışındaki kâr amacı gütmeyen kuruluşlardır. Merkezi yurt dışında bulunan vakıflara yabancı vakıf denir; bunlar da benzer kurallarla izne tabidir.

Hangi işler için izin gerekir?

Yabancı dernekler, İçişleri Bakanlığının izniyle Türkiye'de şunları yapabilir:

• Faaliyette bulunmak ya da iş birliği yapmak
• Temsilcilik veya şube açmak
• Dernek ya da üst kuruluş kurmak
• Kurulmuş derneklere ya da üst kuruluşlara katılmak

Yabancı vakıflar için de benzer bir liste vardır; bunlar ayrıca Türkiye'de kurulmuş vakıflarla iş birliği için izin alır. Yönetmelik, yabancı vakıflara izin verilmesinde uluslararası iş birliğinde yarar görülmesini ve karşılıklılığı şart koşar.

İzinli yabancı dernek ve vakıflar Türkiye'deki faaliyetlerinde derneklerin tabi olduğu mevzuata uyar. Başvurular İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Başvuru nasıl yapılır?

1. Başvuru formunu doldurun

   Dernekler Yönetmeliği'ndeki "Yabancı Tüzel Kişilerin Türkiye'de Faaliyette Bulunabilmelerine İlişkin Başvuru Formu" (Ek-6) ve ekleri hazırlanır.

2. Ana statüyü ekleyin

   Temsilcilik ya da şube açma başvurularında Ek-9/A'daki, faaliyet ya da iş birliği başvurularında Ek-9/B'deki örnek statüde istenen bilgileri içeren ana statü de verilir.

3. Bakanlığa gönderin

   Başvuru İçişleri Bakanlığına doğrudan ya da postayla yapılır. İş birliği başvurusunu, yabancı dernek adına Türkiye'de iş birliği yapılacak dernek de yapabilir.

4. İnceleme ve görüşler

   Bakanlık başvuruyu inceler, eksikleri tamamlatır. Dışişleri Bakanlığının, gerektiğinde ilgili diğer kurumların da görüşünü alır.

5. Karar

   Değerlendirme olumluysa kararda iznin türü, kapsamı ve süresi belirtilir. Sonuç başvuru sahibine ve ilgili valiliğe on gün içinde bildirilir.

Daha önce verilmiş ve geçerliliğini koruyan belgeler yeni bir başvuruda tekrar istenmez.

İzin ne kadar geçerlidir?

Süreli izin yetmezse Bakanlık süreyi uzatabilir. Uzatma talebi, süre bitmeden en az üç ay önce gerekçeli bir yazıyla yapılır.

İzin aldıktan sonraki yükümlülükler

• Yıllık beyanname: O yılki faaliyet ve harcamaları gösteren beyanname (Ek-8) izleyen yılın Nisan ayı sonuna kadar verilir. Şube ve temsilcilikler bunu kütük numarasının kayıtlı olduğu valiliğe, faaliyet ya da iş birliği izni olanlar yerleşim yerlerinin valiliğine verir. İzin yıl içinde biterse beyanname, izin süresinin bitiminden itibaren iki ay içinde verilir.
• Yayınlar: Türkiye'deki faaliyetlere ilişkin yazılı ve görsel yayınların bir örneği istendiğinde idareye gönderilir.
• Yurt dışından gelen paralar: Yurt dışından yardım alınmadan önce bildirim yapılır; nakdi yardımlar banka aracılığıyla alınır. Şube ve temsilciliklerin genel merkezinden aldığı paralar da bu bildirime tabidir.
• Yurt dışına giden paralar: Genel merkeze ya da yurt dışına gönderilen para ve yardımlar da göndermeden önce bildirilir.
• Dil: Defter ve kayıtlarda ve resmî kurumlarla yazışmalarda Türkçe kullanılır.

Yurt dışı yardım bildirimlerinin ayrıntısı için: Yurt dışından yardım alma bildirimi.

İzinsiz faaliyetin sonucu

İzin almadan yabancı derneklerin ya da merkezi yurt dışındaki kâr amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'de şube veya temsilciliğini açanlara, faaliyetlerini yürütenlere, bunlarla iş birliği yapanlara ya da bunları üye kabul edenlere idari para cezası verilir. İzinsiz açılan şube veya temsilciliğin kapatılmasına da karar verilir.

İzinli kuruluşları nereden görebilirim?

Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü, Türkiye'de faaliyetine izin verilen yabancı sivil toplum kuruluşlarının listesini kendi sitesinde Türkçe ve İngilizce olarak yayımlar. Yabancı vakıfların Türkiye'deki şube ve temsilcilikleri ise Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarında yer alır; bunları eSTK'da yabancı vakıf temsilcilikleri sayfasında görebilirsiniz.

Türk derneklerinin yurt dışı faaliyetleri

Ters yönde kurallar daha serbesttir. Türk dernekleri, tüzüklerindeki amaçlar için izin almadan uluslararası faaliyette ve iş birliğinde bulunabilir, yurt dışında şube veya temsilcilik açabilir, yurt dışında dernek ya da üst kuruluş kurabilir ve yurt dışındaki kuruluşlara katılabilir. Yurt dışından yardım almadan ve yurt dışına yardım göndermeden önce ise bildirim yapmaları gerekir.