Kamu yararı statüsü ve vergi muafiyeti

Türkiye'de sivil toplum kuruluşlarına verilen iki özel statü vardır: derneklere kamu yararına çalışan dernek statüsü, vakıflara vergi muafiyeti. İkisi de Cumhurbaşkanı kararıyla verilir. En bilinen sonucu, bu kuruluşlara yapılan bağışların bağışçının vergi matrahından indirilebilmesidir.

Bağışçıya sağlanan avantaj

Gelir vergisi mükellefleri, kamu yararına çalışan derneklere ve Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflara makbuz karşılığında yaptıkları bağışları, beyan ettikleri gelirin yüzde 5'ine kadar (kalkınmada öncelikli yörelerde yüzde 10'una kadar) gelirlerinden indirebilir. Kurumlar vergisi mükellefleri için sınır, o yılın kurum kazancının yüzde 5'idir.

• Bağış makbuz karşılığında ve karşılıksız yapılmalıdır.
• İndirim, bağışın yapıldığı yılın beyannamesinde ayrıca gösterilir.
• İndirim beyan edilen gelirle sınırlıdır; o yıl indirilemeyen kısım sonraki yıllara aktarılamaz.
• Beyanname vermeyen kişiler, örneğin yalnızca ücret geliri olan ve vergisi bordrodan kesilen çalışanlar, bu indirimi kullanamaz.

Bu statülerden birine sahip olmayan dernek ve vakıflara yapılan bağışlar gelir ya da kurumlar vergisi beyannamesinde indirilemez. Bağışçılarınıza bilgi verirken bu ayrıma dikkat edin.

Kamu yararına çalışan dernek: şartlar

Dernekler Kanunu iki temel şart koyar: derneğin en az bir yıldır faaliyette olması ve amacı ile faaliyetlerinin topluma yararlı sonuçlar verecek nitelikte ve ölçüde olması. Dernekler Yönetmeliği bunları şöyle açar:

• Amacın ve faaliyetlerin üyelerin dışında, yerel, ulusal veya uluslararası düzeyde toplumun sorunlarına çözüm üretecek nitelikte olması
• Yıl içinde elde edilen gelirin en az yarısının bu amaçla harcanması
• Son bir yıldaki büyük tutarlı alım ve satımların rekabet koşullarına uygun yapılması (yönetmelikte 200.000 TL olarak yazılı, her yıl güncellenen sınır)
• Mal varlığı ve yıllık gelirin tüzükteki amacı gerçekleştirecek düzeyde olması

Başvuru Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşüne de sunulur. Gelir İdaresi'nin rehberine göre Bakanlık görüşünde daha sıkı ölçütler aranır: gelirin en az üçte ikisinin amaca harcanacağının tüzükte yazılı olması, hizmetin herkese açık olduğunun ve belli bir yöre ya da kitleyle sınırlı olmadığının tüzükte belirtilmesi ve bunların en az son bir yılda fiilen uygulanmış olması. Başvurmadan önce tüzüğünüzü bu açıdan gözden geçirin.

Başvuru nasıl yapılır?

1. Yönetim kurulu kararı alın

   Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmak için başvurma kararını yönetim kurulu alır.

2. Dosyayı hazırlayın

   Derneğin kamu yararı açısından faaliyetlerini, verdiği hizmetleri ve gelecekte yapmayı planladığı işleri anlatan rapor; taşınır ve taşınmaz malların listesi; yönetim kurulu kararının örneği.

3. Mülki idare amirliğine başvurun

   Valilik, derneğin kamu yararına çalışan dernek sayılıp sayılamayacağına ilişkin açık görüşüyle birlikte başvuruyu bir ay içinde İçişleri Bakanlığına gönderir.

4. Görüşler ve inceleme

   İlgili bakanlıkların ve Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü alınır. Derneğin durumu dernekler denetçilerinin raporuyla da tespit ettirilebilir.

5. Cumhurbaşkanı kararı

   İçişleri Bakanlığının teklifi ve Cumhurbaşkanı kararıyla dernek kamu yararına çalışan dernek sayılır. Karar valilik aracılığıyla derneğe tebliğ edilir.

Şartları taşımadığı tespit edilen dernek, bu tespitten itibaren üç yıl geçmeden yeniden başvuramaz.

Statü neler getirir, neler ister?

• Vergi avantajları: Bağış indirimine ek olarak bazı teslim ve hizmetlerde KDV istisnası; kiraya verilmeyen ve iktisadi işletmeye ait olmayan bina ve arazilerde emlak vergisi muafiyeti; damga vergisi muafiyeti, harç istisnaları ve veraset ve intikal vergisi muafiyeti.
• Bilanço esası: Kamu yararına çalışan dernekler gelirleri ne olursa olsun bilanço esasına göre defter tutar.
• Daha sık denetim: Bu dernekler en az iki yılda bir denetlenir.
• Statü kaybedilebilir: Denetimde nitelikleri kaybettiği anlaşılan derneğin statüsü yine Cumhurbaşkanı kararıyla kaldırılır.

İktisadi işletmeler bu avantajların dışındadır; iktisadi işletme statüden bağımsız olarak vergilendirilir.

Vakıflara vergi muafiyeti

Vakıflar için süreç Hazine ve Maliye Bakanlığından başlar. Şartlar Vakıflara Vergi Muafiyeti Tanınması Hakkında Genel Tebliğ'de düzenlenmiştir. Gelir İdaresi'nin rehberine göre başlıcaları şunlardır:

• Sağlık, sosyal yardım, eğitim, bilimsel araştırma ve geliştirme, kültür, çevre koruma ve ağaçlandırma alanlarında, kamuya açık ve devletin kamu hizmeti yükünü azaltacak düzeyde faaliyet
• Belli bir yöreye ya da kitleye hizmeti amaçlamamak
• En az bir yıl faaliyette bulunmuş olmak (mal varlığı ve geliri asgari tutarların iki katını aşan vakıflar için altı ay)
• Bilanço esasına göre defter tutmak
• Asgari tutarların üzerinde gelir getirici mal varlığı ve yıllık gelire sahip olmak; bu tutarlar her yıl güncellenir
• Brüt gelirin en az üçte ikisinin amaçlara harcanacağının vakıf senedinde yazılı olması ve bunun fiilen uygulanması

Başvuru yazısına vakıf senedinin beş örneği, gelir getirici mal varlığı ve yıllık gelire ilişkin belgeler ve son beş yılın faaliyet raporu eklenir. Bakanlık ön inceleme yapar, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve ilgili kuruluşların görüşünü alır, vakfın hesaplarını denetletir; sonuç olumluysa dosya karar için Cumhurbaşkanlığına gönderilir.

Muafiyet tanınan vakıf, senedinde değişiklik yapmadan önce Bakanlıktan izin almak ve her yılın ilk üç ayında yeminli mali müşavir onaylı mali tablolarını ve faaliyet raporunu Bakanlığa göndermek zorundadır.

Hangi kuruluşların statüsü var?

Kamu yararına çalışan derneklerin güncel listesi Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün sitesinde (siviltoplum.gov.tr), vergi muafiyeti tanınan vakıfların listesi Gelir İdaresi Başkanlığı'nın sitesinde (gib.gov.tr) yayımlanır. Bağış yapmadan ya da bağışçıya bilgi vermeden önce kuruluşun listede olduğunu kontrol edin.